Radca Prawny Toruń Monika Jurkiewicz
Kochamy to co robimy, Tobie też możemy pomóc. Zbudujmy razem Twój biznes.
Kancelaria Radcowska Toruń Jurkiewicz
ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA PRODUKT.
Odpowiedzialność za produkt wadliwy i niebezpieczny
Na każdym producencie, importerze i dystrybutorze spoczywa odpowiedzialność za produkt wadliwy oraz niebezpieczny i to niezależnie od tego, czy szkoda już wystąpiła. Produkt wadliwy to taki, który nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego konsument ma prawo oczekiwać przy normalnym użytkowaniu. Wada może mieć charakter konstrukcyjny, gdy błąd tkwi już na etapie projektowania i dotyczy całej serii, produkcyjny, gdy konkretny egzemplarz odbiega od założonego wzorca, albo informacyjny, gdy instrukcje obsługi, ostrzeżenia lub oznakowanie są niepełne, błędne lub niezrozumiałe dla przeciętnego użytkownika. Produkt niebezpieczny to pojęcie z obszaru prawa publicznego – taki, który stwarza ryzyko dla zdrowia lub życia użytkowników, nieakceptowalne w świetle obowiązujących przepisów. Odpowiedzialność za produkt wadliwy opiera się na zasadzie ryzyka, co oznacza, że poszkodowany nie musi udowadniać winy producenta – wystarczy wykazać istnienie wady, szkodę i związek przyczynowy między nimi. Jeśli do obrotu zostanie wprowadzony towar z wadą lub nie zostaną wypełnione obowiązki informacyjne, na przedsiębiorcę mogą zostać nałożone wysokie kary finansowe, a dodatkowo może on zostać zobowiązany do zapłaty odszkodowania, wycofania produktu z rynku i pokrycia kosztów całego postępowania – zarówno administracyjnego, jak i sądowego.
Co zmienił GPSR dla producentów, importerów i dystrybutorów
Od 13 grudnia 2024 roku obowiązuje rozporządzenie GPSR (UE 2023/988), które zastąpiło dotychczasową dyrektywę 2001/95/WE i gruntownie zmieniło zasady odpowiedzialności podmiotów gospodarczych za bezpieczeństwo produktów na rynku unijnym. Rozporządzenie rozszerzyło definicję producenta – obejmując nią również podmioty modyfikujące produkty już w obrocie oraz, w określonych przypadkach, importerów i dystrybutorów – i nałożyło nowe obowiązki dokumentacyjne, w tym wymóg przeprowadzenia analizy ryzyka i sporządzenia dokumentacji technicznej przed wprowadzeniem produktu do obrotu. GPSR objął swoim zakresem nie tylko produkty nowe, ale również używane, regenerowane i naprawiane, a jego przepisy stosuje się bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich bez potrzeby implementacji do prawa krajowego. Dla przedsiębiorców działających na rynku polskim i unijnym oznacza to konieczność weryfikacji dotychczasowych procedur, aktualizacji dokumentacji produktowej i przeglądu łańcucha dostaw pod kątem zgodności z nowymi wymogami.
Obsługa prawna odpowiedzialności za produkt
Kancelaria Jurkiewicz oferuje kompleksowe wsparcie prawne na każdym etapie związanym z odpowiedzialnością za produkt – od porady prawnej i sporządzenia niezbędnej dokumentacji, przez przeprowadzenie szkoleń pracowniczych, po reprezentację w postępowaniach przed Inspekcją Handlową, UOKiK, Inspekcją Sanitarną i innymi organami nadzoru rynku, a także w postępowaniach sądowych i odszkodowawczych. Działamy zarówno prewencyjnie – pomagając przedsiębiorcom dostosować się do obowiązujących przepisów zanim dojdzie do problemu – jak i interwencyjnie, gdy sprawa już trafiła do organu lub sądu.
Pomożemy Ci w:
- Wprowadzeniu produktów do obrotu na rynek w Polsce i Unii Europejskiej, w tym także do sprzedaży internetowej,
- Zapewnieniu zgodności produktów z wymogami prawa unijnego i polskiego w zakresie norm zharmonizowanych oraz obszaru niezharmonizowanego,
- Zgodności produktów żywnościowych z wymogami prawa polskiego i unijnego,
- Zgodności maszyn z wymogami prawa polskiego i unijnego,
- Postępowaniach rejestracyjnych produktów,
- Postępowaniach w sprawach przed Inspekcją Handlową, UOKIK, Inspekcją Sanitarną, Inspekcją Weterynaryjną, Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa,
- Tworzeniu dokumentacji produktu, w tym instrukcji obsługi, instrukcji montażu, instrukcji konserwacji,
- Tworzeniu i wdrożeniu procedur reklamacyjnych (w tym procedur wewnętrznych),
- Tworzeniu dokumentacji oraz procedur i polityk customer expirence oraz customer service,
- Zapewnieniu prawidłowego przebiegu procesów związanych z odpowiedzialnością z tytułu rękojmi, gwarancji, oraz zgodności towaru z umową,
- Stosowania, uregulowań prawnych dotyczących odpowiedzialności za produkt, w tym podatkowych, prawa przewozowego oraz ochrony konsumentów,
- Postępowaniach w sprawach roszczeń konsumentów,
- Zapewnieniu prawidłowości akcji promocyjnych, programów lojalnościowych, konkursów, loterii, sprzedaży premiowej i innych działań marketingowych,
- Tworzeniu, negocjacji i konsultacji umów na realizację akcji promocyjnych, programów lojalnościowych, konkursów, loterii, sprzedaży premiowej i innych działań marketingowych,
- Konsultacji kampanii reklamowych pod względem zgodności z regulacjami prawnymi szczególności zasadami ochrony konsumentów i czynów nieuczciwej konkurencji,
- Konsultacji umów dystrybucyjnych,
- Dostosowaniu do wymogów bezpieczeństwa miejsc składowania i przechowywania towarów,
- Uregulowaniu spraw własności intelektualnej oraz prawa autorskiego, w szczególności w odniesieniu do akcji promocyjnych, programów lojalnościowych, konkursów, loterii, sprzedaży premiowej i innych działań marketingowych,
- Uregulowaniu prawnej odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej za produkt w podziale na odpowiedzialność producenta, sprzedawcy, dystrybutora,
- Regulacji normatywnych dotyczących ogólnego bezpieczeństwa towaru oraz unormowań szczególnych w zakresie bezpieczeństwa produktu dla poszczególnych grup towarów,
- Odpowiedzialności producentów za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny,
- Oznakowania towarów,
- Doradztwa w prawnych uwarunkowaniach gospodarki odpadami,
- Szkoleń w zakresie obowiązków przedsiębiorcy, jak i personelu,
- Prowadzenia postępowania sądowego w sprawach roszczeń odszkodowawczych związanych z odpowiedzialnością za towar z wadą bądź niebezpieczny.
- Sporządzeniu analizy ryzyka produktu zgodnej z wymogami GPSR przed wprowadzeniem do obrotu
- Weryfikacji zgodności istniejącej dokumentacji technicznej z wymogami rozporządzenia GPSR
Skontaktuj się z nami, pomożemy!
FAQ
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 (GPSR) to przepisy mające na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Zastępuje ono dotychczasową dyrektywę 2001/95/WE i nakłada nowe obowiązki na podmioty gospodarcze w zakresie bezpieczeństwa produktów wprowadzanych na rynek unijny.
Producentem jest podmiot, który wytwarza produkt lub zleca jego zaprojektowanie bądź wytworzenie oraz wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym, lub
podmiot, który modyfikuje produkt już wprowadzony do obrotu w sposób mogący wpłynąć na jego zgodność z wymogami bezpieczeństwa, a także – w określonych przypadkach – importer lub dystrybutor, jeżeli wprowadza produkt pod własną marką lub dokonuje istotnych zmian.
Definicja ma charakter funkcjonalny i opiera się na faktycznej roli podmiotu w łańcuchu dostaw.
Rozporządzenie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów stosuje się bezpośrednio od dnia 13 grudnia 2024 roku.
Status producenta w rozumieniu GPRS wynika z przepisów prawa i faktycznej roli podmiotu w obrocie produktem, a nie z ustaleń umownych. Postanowienia umowne mogą regulować odpowiedzialność między stronami (np. regres, indemnifikacja), jednak nie wyłączają ani nie modyfikują obowiązków publicznoprawnych wobec organów nadzoru rynku. W konsekwencji nie jest możliwe „przeniesienie” statusu producenta wyłącznie na podstawie umowy.
Obowiązek sporządzenia dokumentacji technicznej polega na przygotowaniu przez producenta zestawu informacji i materiałów umożliwiających wykazanie, że produkt spełnia ogólne wymagania bezpieczeństwa określone w GPSR.
Dokumentacja techniczna powinna w szczególności:
- umożliwiać ocenę bezpieczeństwa produktu w całym jego przewidywalnym cyklu życia,
- zawierać opis produktu oraz jego istotnych cech (np. konstrukcja, skład, przeznaczenie),
- dokumentować przeprowadzoną analizę ryzyka i przyjęte środki ograniczające ryzyko,
- obejmować odniesienia do zastosowanych norm, standardów lub innych specyfikacji technicznych,
- zawierać wyniki badań, testów lub analiz (jeżeli były wymagane lub przeprowadzone),
- uwzględniać informacje dotyczące oznakowania i instrukcji użytkowania.
Celem dokumentacji technicznej jest umożliwienie organom nadzoru rynku weryfikacji, czy producent prawidłowo ocenił ryzyka i zapewnił bezpieczeństwo produktu.
Dokumentacja powinna być:
- sporządzona przed wprowadzeniem produktu do obrotu,
- przechowywana przez wymagany okres (co do zasady przez określony czas od wprowadzenia produktu do obrotu),
- udostępniana na żądanie właściwych organów.
Zakres i szczegółowość dokumentacji zależą od charakteru produktu oraz poziomu ryzyka z nim związanego.
GPSR ma zastosowanie do produktów konsumenckich (nieżywnościowych), które są wprowadzane do obrotu lub udostępniane na rynku unijnym. Dotyczy to zarówno produktów nowych, używanych, naprawianych, jak i regenerowanych, o ile nie podlegają one innym, szczególnym przepisom unijnym dotyczącym bezpieczeństwa.
Do podmiotów gospodarczych, na których spoczywają obowiązki, należą:
- producent,
- importer,
- dystrybutor,
- upoważniony przedstawiciel,
- dostawca usług obsługi zamówień.
Producent musi przede wszystkim:
- przeprowadzić analizę ryzyka i sporządzić dokumentację techniczną produktu przed wprowadzeniem go do obrotu,
- zapewnić, aby produkt posiadał oznaczenie identyfikacyjne (np. numer partii lub serii),
- umieścić na produkcie (lub opakowaniu/dokumencie towarzyszącym) swoją nazwę, zarejestrowaną nazwę handlową oraz adres pocztowy i elektroniczny,
- sporządzić instrukcje i informacje dotyczące bezpieczeństwa w języku zrozumiałym dla konsumentów.
Jeśli producent ma siedzibę poza Unią Europejską, produkt może zostać wprowadzony do obrotu tylko wtedy, gdy wyznaczona jest osoba odpowiedzialna mająca siedzibę w UE. Może to być importer, upoważniony przedstawiciel lub dostawca usług obsługi zamówień. Jej dane muszą być dołączone do produktu lub jego opakowania.
Nie, spełnienie wymogów rozporządzenia REACH nie oznacza automatycznie, że produkt spełnia również wymagania GPSR.
REACH reguluje przede wszystkim kwestie związane z chemikaliami, w tym rejestrację, ocenę, udzielanie zezwoleń i ograniczenia dotyczące substancji chemicznych. Jego celem jest kontrola ryzyk wynikających z właściwości substancji chemicznych.
Natomiast GPSR ustanawia ogólny obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa produktów jako całości, obejmujący wszystkie istotne aspekty ich użytkowania, w tym:
- konstrukcję i właściwości fizyczne produktu,
- sposób użytkowania (w tym możliwe niewłaściwe użycie),
- interakcję z innymi produktami,
- sposób oznakowania i instrukcje,
- ryzyka dla określonych grup użytkowników (np. dzieci).
W konsekwencji zgodność z REACH może stanowić jeden z elementów oceny bezpieczeństwa produktu, ale nie zwalnia z obowiązku przeprowadzenia kompleksowej analizy ryzyka wymaganej przez GPSR, ani z realizacji innych obowiązków wynikających z GPSR (np. dokumentacja techniczna, monitoring bezpieczeństwa, działania naprawcze).
Co do zasady – nie wprost. GPSR nie jest aktem prawnym ukierunkowanym bezpośrednio na zwalczanie greenwashingu ani wprowadzających w błąd twierdzeń marketingowych jako takich.
Celem GPSR jest zapewnienie, aby produkty wprowadzane do obrotu były bezpieczne dla konsumentów. W tym kontekście rozporządzenie reguluje m.in.:
- obowiązek dostarczania rzetelnych informacji o produkcie,
- zasady oznakowania i instrukcji,
- zakaz wprowadzania do obrotu produktów stwarzających zagrożenie.
Jednocześnie GPSR może pośrednio przeciwdziałać misleading claims, w zakresie w jakim:
- nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd informacje o produkcie wpływają na ocenę jego bezpieczeństwa,
- brak rzetelnych informacji może prowadzić do niewłaściwego użycia produktu i w konsekwencji do zagrożenia dla zdrowia lub życia,
- oznakowanie lub prezentacja produktu sugeruje cechy bezpieczeństwa, których produkt faktycznie nie posiada.
Natomiast kwestie typowego greenwashingu (np. nieuzasadnione twierdzenia ekologiczne) oraz szeroko rozumianych misleading claims w komunikacji marketingowej podlegają przede wszystkim innym reżimom prawnym, w szczególności przepisom o ochronie konsumentów (praktyki wprowadzające w błąd), regulacjom dotyczącym nieuczciwej konkurencji, szczególnym inicjatywom i regulacjom UE dotyczącym „green claims”.
W konsekwencji GPSR pełni funkcję uzupełniającą – może mieć znaczenie w przypadkach, gdy przekaz marketingowy wpływa na bezpieczeństwo produktu, ale nie stanowi głównego instrumentu zwalczania greenwashingu.
Roszczenia z tytułu odpowiedzialności za produkt wadliwy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Niezależnie od tego roszczenie wygasa po upływie 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu. Oznacza to, że producent może ponosić odpowiedzialność nawet długo po sprzedaży produktu – o ile nie minęła dekada od jego wprowadzenia na rynek.
Jeśli producent ma siedzibę poza UE i nie wyznaczył osoby odpowiedzialnej w Unii, odpowiedzialność za produkt spoczywa na importerze, który wprowadził produkt na rynek unijny. Jeśli importera nie można zidentyfikować, dystrybutor odpowiada jak producent – jednak wyłącznie wtedy, gdy sam podał się za producenta lub gdy nie ujawnia w rozsądnym terminie tożsamości producenta ani importera na żądanie poszkodowanego. GPSR zaostrzył te zasady właśnie po to, by konsument unijny zawsze miał podmiot w UE, od którego może dochodzić roszczeń. Dla dystrybutorów sprowadzających produkty spoza UE oznacza to konieczność szczególnej weryfikacji łańcucha dostaw.
Co do zasady producent nie ponosi odpowiedzialności, jeśli szkoda wynikła wyłącznie z niewłaściwego użycia produktu przez poszkodowanego. Jednak granica między użyciem niezgodnym z przeznaczeniem a tzw. przewidywalnym niewłaściwym użyciem jest w praktyce bardzo cienka. GPSR wprost nakłada na producenta obowiązek uwzględnienia w analizie ryzyka nie tylko normalnego użytkowania produktu, ale również jego przewidywalnego niewłaściwego użycia. Oznacza to, że jeśli producent mógł racjonalnie przewidzieć, że konsumenci będą używać produktu w określony sposób – nawet niezgodnie z instrukcją – powinien był ten scenariusz uwzględnić w dokumentacji i oznaczeniu. Argument „konsument używał produktu niezgodnie z przeznaczeniem” nie jest więc automatyczną tarczą ochronną dla producenta.
Producent odpowiada za wadę istniejącą w chwili wprowadzenia produktu do obrotu. Jeśli wada powstała później – na przykład wskutek niewłaściwego transportu lub przechowywania przez dystrybutora albo sprzedawcę – producent co do zasady nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie ryzyka wynikającej z przepisów o produkcie wadliwym. Ciężar wykazania, że wada istniała już w momencie wprowadzenia produktu do obrotu, spoczywa na poszkodowanym. W praktyce jednak ustalenie, kiedy dokładnie wada powstała, bywa przedmiotem sporu i wymaga opinii biegłego. Dlatego istotne jest, aby producent zadbał o odpowiednią dokumentację procesu produkcji i kontroli jakości – stanowi ona kluczowy dowód w ewentualnym postępowaniu.