Wadliwa partia trafia do sprzedaży, pojawiają się pierwsze skargi, a firma ma dosłownie kilka dni na reakcję – uszkodzony zasilacz, który grozi pożarem, kosmetyk wywołujący reakcję skórną, zabawka z odrywającym się elementem. W takiej sytuacji procedura wycofania niebezpiecznego produktu z rynku staje się obowiązkiem o ściśle określonym przebiegu i terminach. Co więcej, w latach 2024-2026 reguły gry zmieniły się zasadniczo: najpierw zaczęło być bezpośrednio stosowane unijne rozporządzenie GPSR, a od początku 2026 r. obowiązuje nowa ustawa krajowa, która uzbroiła organy w narzędzia egzekwowania tych obowiązków. Niniejszy artykuł prowadzi krok po kroku przez cały proces – od wykrycia zagrożenia po zamknięcie procedury – i wskazuje, kiedy warto powierzyć go prawnikom specjalizującym się w prawie dla biznesu.
Kancelaria Jurkiewicz doradza producentom, importerom i sklepom internetowym na każdym etapie wycofania produktu – od oceny ryzyka, przez przygotowanie wewnętrznej procedury, po reprezentację w postępowaniu przed UOKiK.
Pierwsza rzecz, na której potyka się większość firm, to mylenie dwóch odrębnych pojęć. Rozporządzenie (UE) 2023/988 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów (dalej: GPSR) definiuje je w art. 3 zupełnie różnie.
Warto od razu zaznaczyć zakres samego GPSR: rozporządzenie to dotyczy produktów konsumenckich, czyli tych przeznaczonych lub mogących być racjonalnie przeznaczonymi dla konsumentów. Stosuje się je subsydiarnie – jeżeli dla danej kategorii produktu istnieją przepisy sektorowe (np. dotyczące zabawek, kosmetyków, maszyn czy wyrobów medycznych) regulujące określone aspekty bezpieczeństwa, to w tym zakresie mają one pierwszeństwo, a GPSR wypełnia jedynie pozostałe luki.
Wycofanie z obrotu (ang. withdrawal) to środek mający zapobiec udostępnieniu na rynku produktu, który wciąż znajduje się w łańcuchu dostaw – w magazynie producenta, u dystrybutora, na półce sklepowej. Produkt nie dotarł jeszcze do końcowego użytkownika i należy „zatrzymać go w drodze”.
Odzyskanie (ang. recall) to środek mający doprowadzić do zwrotu produktu, który już znajduje się u konsumenta. To znacznie trudniejsze i kosztowniejsze działanie, bo wymaga dotarcia do nieznanych z imienia i nazwiska osób, które kupiły towar tygodnie czy miesiące wcześniej.
Warto przy tym doprecyzować, że posługujemy się tu dwoma poziomami języka. „Recall” w rozumieniu GPSR to węższy, ściśle zdefiniowany termin, odpowiadający odzyskaniu produktu już będącego w rękach konsumenta. W praktyce biznesowej i medialnej „procedura recall” bywa jednak używana szerzej – jako określenie całego pakietu działań, obejmującego zarówno wycofanie z obrotu, jak i odzyskanie. W dalszej części tekstu posługujemy się tym szerszym, biznesowym rozumieniem tam, gdzie mowa o całej procedurze, i zaznaczamy odzyskanie odrębnie tam, gdzie chodzi konkretnie o ten środek w sensie GPSR.
To rozróżnienie pociąga za sobą inny zakres obowiązków, inne kanały komunikacji i inny ciężar dowodowy w razie kontroli. W praktyce w jednej sprawie często prowadzi się oba działania równolegle: wycofanie partii z dystrybucji i jednoczesne odzyskiwanie egzemplarzy będących już w użyciu.
Podstawa prawna w 2026 r. jest dwuwarstwowa. Bezpośrednio stosuje się GPSR – rozporządzenie obowiązujące w całej UE od 13 grudnia 2024 r., które zastąpiło wcześniejszą dyrektywę 2001/95/WE. Warstwę krajową tworzy natomiast ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów (Dz.U. 2025 poz. 1826), która weszła w życie 3 stycznia 2026 r. i uchyliła starą ustawę z 12 grudnia 2003 r.
Warto też pamiętać, że odpowiedzialność za produkt niebezpieczny to odrębny reżim cywilnoprawny, oparty na zasadzie ryzyka i niezależny od winy. Recall jest jego praktyczną konsekwencją – sprawne przeprowadzenie wycofania ogranicza skalę szkód, a tym samym skalę potencjalnych roszczeń.
Produkt jest bezpieczny, jeżeli w normalnych lub dających się racjonalnie przewidzieć warunkach użytkowania nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia. Ocenie podlega przy tym nie sam towar w oderwaniu od kontekstu, lecz całość: skład i konstrukcja, sposób wytworzenia, instrukcje i ostrzeżenia, oznakowanie, a także to, w czyich rękach produkt się znajdzie. Szczególną wagę GPSR przykłada do grup wrażliwych – przede wszystkim dzieci – dla których ten sam przedmiot może być znacznie groźniejszy.
W praktyce sygnałem do uruchomienia procedury bywają:
Kluczowa wskazówka, którą często się pomija: obowiązek działania powstaje już wtedy, gdy podmiot podejrzewa lub powinien podejrzewać, że produkt jest niebezpieczny – a nie dopiero po potwierdzeniu szkody. Czekanie na „twardy dowód” w postaci poważnego wypadku jest jednym z najczęstszych i najkosztowniejszych błędów, bo wydłuża okres ekspozycji konsumentów i pogarsza sytuację firmy w razie późniejszego postępowania.
Punktem wyjścia jest ustalenie skali problemu. Trzeba odpowiedzieć na pytania: których numerów partii dotyczy wada, jakimi kanałami produkt był dystrybuowany, ile sztuk znajduje się jeszcze w łańcuchu dostaw, a ile zdążyło trafić do konsumentów. Następnie przeprowadza się i dokumentuje analizę ryzyka – charakter zagrożenia, prawdopodobieństwo jego wystąpienia i potencjalne skutki. Ta dokumentacja nie jest formalnością: to ona uzasadnia wybór środka naprawczego i stanowi pierwszą linię obrony w razie kontroli organu. Brak udokumentowanej oceny ryzyka organ odczyta jako brak należytej staranności.
Na podstawie oceny ryzyka dobiera się środek: naprawę, wymianę albo zwrot środków (zależnie od charakteru wady i preferencji konsumenta). Równolegle aktualizuje się obowiązek notyfikacyjny. Zgłoszenia o podjętych działaniach naprawczych dokonuje się za pośrednictwem unijnego portalu Safety Business Gateway, który zasila system wczesnego ostrzegania Safety Gate. W Polsce organami systemu nadzoru rynku są Prezes UOKiK oraz wojewódzcy inspektorzy Inspekcji Handlowej – warto pamiętać, że przy produktach udostępnianych także w innych państwach członkowskich właściwość do przyjęcia zgłoszenia może mieć również tamtejszy organ nadzoru rynku. Należy też poinformować pozostałe podmioty w łańcuchu dystrybucji, by działania były spójne na każdym jego ogniwie.
Ostrzeżenie kierowane do konsumentów musi być jasne i zawierać co najmniej: opis produktu umożliwiający jego identyfikację, opis zagrożenia, wskazanie, co konsument ma zrobić, oraz dane kontaktowe podmiotu odpowiedzialnego. Informację rozpowszechnia się wieloma kanałami jednocześnie – komunikat na stronie internetowej i w mediach społecznościowych, ogłoszenia w punktach sprzedaży, bezpośredni e-mail lub SMS do klientów, jeśli firma dysponuje takimi danymi. Fundamentalna zasada: środek naprawczy musi być dla konsumenta bezpłatny i nie może go zniechęcać do skorzystania (np. nadmiernie skomplikowaną procedurą zwrotu).
Recall nie kończy się w dniu publikacji ostrzeżenia. Trzeba monitorować jego skuteczność – przede wszystkim odsetek faktycznie odzyskanych egzemplarzy – i być gotowym na żądanie organu, by zintensyfikować działania, jeśli wskaźnik jest niski. Całość procedury się archiwizuje: zgłoszenia, korespondencję z organami, treść komunikatów, dane o liczbie zwrotów. Procedurę zamyka się, gdy ryzyko zostało skutecznie wyeliminowane, a organ nadzoru nie wnosi zastrzeżeń. Kompletna dokumentacja jest wartością samą w sobie – chroni firmę zarówno przed sankcją administracyjną, jak i w ewentualnym sporze cywilnym.
GPSR rozkłada obowiązki na kilka podmiotów, a ich zakres zależy od roli w łańcuchu. Producent ponosi ciężar podstawowy: ocenę ryzyka, wybór i wdrożenie środka naprawczego, notyfikację. Upoważniony przedstawiciel wykonuje zadania powierzone mu przez producenta spoza UE. Importer odpowiada za to, by nie wprowadzać do obrotu produktów niebezpiecznych, i ma obowiązek reagować, gdy poweźmie taką wiedzę – w tym przechowywać dokumentację techniczną przez 10 lat. Dystrybutor działa z należytą starannością, weryfikuje podstawowe wymogi i współdziała przy wycofaniu.
Nowością, którą GPSR wprowadził wprost, jest objęcie obowiązkami kolejnych podmiotów cyfrowej gospodarki: dostawców usług realizacji zamówień oraz operatorów internetowych platform handlowych. Platformy muszą m.in. współpracować z organami i sprawnie usuwać oferty produktów niebezpiecznych.
Najtrudniejszy w praktyce jest scenariusz produktów spoza UE bez właściwej dokumentacji – a w handlu internetowym to sytuacja typowa. Gdy nie sposób ustalić producenta lub jego unijnego przedstawiciela, odpowiedzialność realnie przesuwa się na importera, a niekiedy na samego sprzedawcę, który sprowadził towar. Firma, która zakłada, że „to problem producenta z Azji”, często odkrywa – zbyt późno – że to ona jest podmiotem odpowiedzialnym za produkt na rynku unijnym i to do niej skieruje swoje kroki organ nadzoru.
To właśnie tutaj nowa ustawa krajowa zmieniła najwięcej. Same obowiązki materialne wynikają z GPSR i obowiązywały już od grudnia 2024 r., ale dopiero ustawa z 7 listopada 2025 r. dała organom narzędzia do ich egzekwowania i wprowadziła znacząco wyższe kary pieniężne. Prezes UOKiK i Inspekcja Handlowa mogą kontrolować produkty (również te sprzedawane online), nakazywać działania naprawcze, a w razie ich braku – nakładać sankcje. Na wysokość kary wpływają okoliczności konkretnej sprawy: waga uchybienia, liczba niezgodnych produktów, ewentualna powtarzalność naruszenia oraz to, czy przedsiębiorca współdziałał z organem. Współpraca i sprawne wycofanie potrafią realnie obniżyć sankcję – bierność działa odwrotnie.
Druga, niezależna płaszczyzna ryzyka to roszczenia poszkodowanych. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny regulują art. 449¹ i nast. Kodeksu cywilnego i – co kluczowe – jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, a więc niezależna od winy. Poszkodowany nie musi wykazywać, że producent dopuścił się zaniedbania; wystarczy wykazać szkodę, wadliwość produktu i związek przyczynowy. Do tego dochodzi ryzyko powództw grupowych przy wadach dotykających wielu konsumentów oraz – często najdotkliwsza – strata reputacyjna. Warto przy tym odnotować, że na poziomie unijnym przyjęto już dyrektywę (UE) 2024/2853 w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe, zastępującą dotychczasową dyrektywę 85/374/EWG. Państwa członkowskie mają obowiązek jej implementacji do 9 grudnia 2026 r., co oznacza, że krajowy reżim odpowiedzialności cywilnej za produkt niebezpieczny czeka w najbliższym czasie kolejna aktualizacja – warto na bieżąco monitorować postępy prac nad polską ustawą wdrażającą. Dobrze przeprowadzony recall ogranicza wszystkie te ryzyka naraz: zmniejsza liczbę poszkodowanych, dowodzi staranności firmy i porządkuje komunikację z rynkiem.
Wartość prawnika ujawnia się tu na każdym etapie. W praktyce wsparcie obejmuje audyt obowiązków konkretnego podmiotu w łańcuchu dostaw, przygotowanie wewnętrznej procedury wycofania (gotowej do uruchomienia, zanim wybuchnie kryzys), prowadzenie notyfikacji i kontaktów z organami, reprezentację w postępowaniu przed UOKiK i Inspekcją Handlową, wsparcie w komunikacji kryzysowej oraz ocenę i ograniczanie ryzyka roszczeń cywilnych.
Kancelaria Jurkiewicz prowadzą sprawy z zakresu odpowiedzialności za produkt – zarówno po stronie przedsiębiorców, jak i poszkodowanych, na etapie przedsądowym i sądowym. Doświadczenie to przekłada się wprost na recall: pozwala przewidzieć, gdzie procedura może się posypać i jakie decyzje obronią się później przed organem oraz w sporze.
Najważniejszy wniosek praktyczny brzmi: konsultacja na początku jest tańsza niż naprawianie skutków. Błąd proceduralny popełniony w pierwszych dniach – źle dobrany środek, spóźniona notyfikacja, niejasny komunikat – bywa kosztowniejszy niż samo wycofanie.
Recall to ściśle sformalizowany proces, w którym obowiązki mogą spoczywać jednocześnie na kilku podmiotach – producencie, importerze, dystrybutorze, a po zmianach z GPSR także na platformach handlowych i dostawcach fulfillmentu. Punktem wyjścia jest poprawne rozróżnienie wycofania z obrotu od odzyskania, a osią całości – udokumentowana ocena ryzyka, terminowa notyfikacja i skuteczna komunikacja z konsumentem. Zaniechanie grozi dziś sankcją administracyjną na podstawie ustawy z 7 listopada 2025 r. oraz odpowiedzialnością cywilną na zasadzie ryzyka.
Jeśli Twoja firma wykryła możliwą wadę produktu albo chce przygotować procedurę recall, zanim pojawi się problem, skontaktuj się z Kancelarią Jurkiewicz. Wczesna konsultacja pozwala przejść przez wycofanie bezpiecznie – i znacznie taniej.
Autor: Monika Jurkiewicz, radca prawny.
Monika stosuje w pracy zasady lean managemantu i zarządzania projektami, ponieważ wie, że w dobie turbulentnego i mniej przewidywalnego otoczenia każda organizacja poszukuje rozwiązań zwiększających efektywność oraz ograniczających marnotrawstwo, aby osiągnąć przewagę konkurencyjną. Pisze Doktorat na Uczelni Łazarskiego, ale też została certyfikowanym Audytorem ISO Normy 9001:2015.
(+48) 56-622-09-77
biuro@kancelaria-jurkiewicz.pl
ul. Warszawska 4/5 87-100 Toruń
Jeśli chcecie być na bieżąco z najnowszymi artykułami na naszym blogu, serdecznie zapraszamy do zapisania się na nasz newsletter LOVE LABOUR LVOE.
Oferujemy tylko wartościowe treści – bez spamu.