Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa polega na pozyskaniu, wykorzystaniu lub ujawnieniu cudzych informacji poufnych bez zgody uprawnionego przedsiębiorcy. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje w takiej sytuacji zarówno roszczenia cywilne – odszkodowanie, zaniechanie dalszych działań, wydanie korzyści – jak i odpowiedzialność karną osoby, która złamała ciążący na niej obowiązek poufności.
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji traktuje naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa jako czyn nieuczciwej konkurencji, który zgodnie z art. 11 ust. 3–5 może przybrać trzy odrębne postacie, każdą z innymi przesłankami.
Samo pozyskanie informacji stanowi naruszenie już wtedy, gdy nastąpiło bez zgody uprawnionego i wynikało z nieuprawnionego dostępu, przywłaszczenia lub skopiowania dokumentów, materiałów czy plików elektronicznych – niezależnie od tego, czy informacja została później w jakikolwiek sposób wykorzystana. Wykorzystanie lub ujawnienie informacji stanowi naruszenie odrębne: musi nastąpić bez zgody uprawnionego i jednocześnie naruszać obowiązek ograniczenia jej wykorzystywania lub ujawniania, wynikający z ustawy, umowy albo innego aktu. Do naruszenia dochodzi także wtedy, gdy osoba pozyskała informację od kogoś innego, wiedząc lub przy zachowaniu należytej staranności mogąc wiedzieć, że pochodzi ona z nieuprawnionego ujawnienia lub wykorzystania.
Pozyskanie bez zgody uprawnionego to najczęściej nieuprawniony dostęp do dokumentów, systemów informatycznych lub korespondencji – ustawa penalizuje tu sam fakt zdobycia informacji tą drogą, jeszcze przed jej ewentualnym użyciem. Wykorzystanie oznacza posłużenie się informacją we własnej działalności gospodarczej, np. przy produkcji, w ofercie handlowej czy w negocjacjach z kontrahentem – warunkiem naruszenia jest tu istnienie obowiązku, który został złamany. Ujawnienie to przekazanie informacji osobie trzeciej, niezależnie od tego, czy nastąpiło odpłatnie czy nieodpłatnie, i niezależnie od tego, czy trafiła ona do jednej osoby, czy została upubliczniona szerzej.
Wszystkie trzy postacie naruszenia mają jednak wspólny punkt wyjścia. Roszczenia przysługują wyłącznie wtedy, gdy informacja odpowiada ustawowym warunkom tajemnicy przedsiębiorstwa i została przez uprawnionego objęta realnymi działaniami zabezpieczającymi. Jeśli któregoś z tych warunków brakuje, przedsiębiorca nie może dochodzić opisanych niżej roszczeń ani liczyć na odpowiedzialność karną sprawcy, niezależnie od tego, jak naganne było jego zachowanie.
Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa stanowi naruszenie wtedy, gdy następuje bez zgody uprawnionego i narusza obowiązek poufności wynikający z umowy, z przepisów prawa lub z innego aktu, np. regulaminu wewnętrznego czy zobowiązania do zachowania poufności podpisanego przy rozpoczęciu współpracy. Nie ma przy tym znaczenia, czy informacja trafiła do jednej osoby, czy została upubliczniona szerzej – decyduje sam fakt przekazania jej poza krąg osób uprawnionych.
Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika najczęściej dotyczy sytuacji, w których dana osoba w trakcie zatrudnienia kopiuje bazy klientów, dokumentację techniczną lub warunki handlowe z myślą o wykorzystaniu ich u nowego pracodawcy albo we własnej działalności. W czasie trwania stosunku pracy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy i zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, wynika już z Kodeksu pracy.
Zakończenie stosunku pracy nie zwalnia z obowiązku zachowania poufności. Do naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa przez byłego pracownika dochodzi wtedy, gdy ujawnia on lub wykorzystuje kluczowe dane firmy już po odejściu z zespołu – o ile informacje te nadal spełniają ustawowe kryteria ochrony. Z punktu widzenia prawa konsekwencje takiego działania są równie poważne jak w przypadku naruszeń dokonywanych w trakcie zatrudnienia.
W praktyce zabezpieczenie to warto dodatkowo wzmocnić poprzez umowę NDA obowiązującą także po ustaniu współpracy. W ramach obsługi prawnej firm przygotowywane są precyzyjne klauzule umowne, dopasowane do specyfiki konkretnego stanowiska oraz zakresu dostępu pracownika do informacji poufnych.
Do najczęstszych przykładów naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa należą:
skopiowanie bazy klientów lub warunków handlowych przed odejściem z firmy i wykorzystanie ich u konkurencji,
przekazanie dokumentacji technicznej lub receptur produkcyjnych osobie spoza firmy,
ujawnienie strategii cenowej lub planów rozwoju kontrahentowi współpracującemu z konkurencją,
wyniesienie plików projektowych lub kodu źródłowego na prywatne nośniki i ich dalsze wykorzystanie.
Dochodzenie roszczeń z tytułu naruszenia rodzi ryzyko dodatkowe – samo postępowanie sądowe może stać się okazją do kolejnego wycieku. Dlatego ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przed sądem jest osobno penalizowane: zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy karze podlega także ten, kto ujawnia lub wykorzystuje informacje, z którymi zapoznał się, biorąc udział w rozprawie lub mając dostęp do akt sprawy dotyczącej naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, jeżeli w postępowaniu tym wyłączono jawność rozprawy.
Sąd, zasądzając podanie wyroku do publicznej wiadomości na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy, również musi zadbać, by sposób i zakres takiej publikacji nie doprowadził do ujawnienia chronionej informacji.
Na podstawie art. 18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego tajemnica została naruszona, może żądać m.in. zaniechania dalszych działań, usunięcia ich skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści, naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych oraz wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści.
Niezależnie od roszczeń cywilnych, sprawcy może grozić odpowiedzialność karna z art. 23 ustawy – grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, jeśli naruszenie wyrządziło przedsiębiorcy poważną szkodę.
Te same zasady odpowiedzialności obejmują informacje zastrzeżone przez wykonawcę w ofercie przetargowej. Bezpodstawne udostępnienie ich przez zamawiającego lub konkurencyjnego wykonawcę rodzi analogiczne skutki cywilne i karne, przy czym zastrzeżona tajemnica przedsiębiorstwa w zamówieniach publicznych podlega dodatkowo regułom Prawa zamówień publicznych, które określają, kiedy zastrzeżenie jest skuteczne i jak ma postąpić zamawiający.
Wykazanie naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa wymaga zebrania dowodów potwierdzających zarówno spełnienie ustawowych przesłanek ochrony, jak i sam fakt nieuprawnionego działania – co w praktyce bywa trudniejsze niż samo sformułowanie roszczenia. Na tym etapie warto skorzystać ze wsparcia specjalisty, który zna specyfikę lokalnego rynku. Pomagając przedsiębiorcom z Torunia i regionu, radca prawny z Torunia Monika Jurkiewicz wspiera firmy w zabezpieczeniu materiału dowodowego, przygotowaniu wezwania do zaniechania naruszeń oraz reprezentuje ich interesy przed sądami. Zapraszamy do kontaktu!
Autor: Monika Jurkiewicz, radca prawny.
Monika stosuje w pracy zasady lean managemantu i zarządzania projektami, ponieważ wie, że w dobie turbulentnego i mniej przewidywalnego otoczenia każda organizacja poszukuje rozwiązań zwiększających efektywność oraz ograniczających marnotrawstwo, aby osiągnąć przewagę konkurencyjną. Pisze Doktorat na Uczelni Łazarskiego, ale też została certyfikowanym Audytorem ISO Normy 9001:2015.
(+48) 56-622-09-77
biuro@kancelaria-jurkiewicz.pl
ul. Warszawska 4/5 87-100 Toruń
Jeśli chcecie być na bieżąco z najnowszymi artykułami na naszym blogu, serdecznie zapraszamy do zapisania się na nasz newsletter LOVE LABOUR LVOE.
Oferujemy tylko wartościowe treści – bez spamu.